Diş taşı temizliği, dişlerin üzerinde ve diş eti kenarında biriken sertleşmiş bakteri tabakasının özel el aletleri ve ultrasonik cihazlarla uzaklaştırılması işlemidir. Bu birikim, günlük fırçalama ile temizlenemeyen diş taşı ya da tıbbi adıyla tartar olarak bilinir. Diş eti kanaması, ağız kokusu, diş eti çekilmesi hissi, sarı-kahverengi sert birikimler ya da temizlikten sonra dişlerin yerinin değiştiğini sanma gibi durumlarda bu konu gündeme gelir.
Bu yazıda şu noktaları net biçimde bulacaksınız:
- Diş taşı, plak ve tartar arasındaki fark
- Diş taşının neden oluştuğu ve hangi belirtilerle fark edildiği
- Temizlik öncesi muayenede nelerin değerlendirildiği
- İşlemin nasıl uygulandığı, ne kadar sürebildiği ve anestezi gerekip gerekmediği
- İşlem sonrasında beklenebilecek geçici hassasiyetler
- Riskler, yan etkiler ve benzer işlemlerden farkları
- Hamilelikte, çocuklarda ve kronik hastalığı olan kişilerde yaklaşım
Diş taşı temizliği, tek başına her diş eti sorununun çözümü değildir. Bazı kişilerde yalnızca yüzey temizliği yeterli olurken, bazı kişilerde diş eti iltihabının derinliğine göre daha ayrıntılı periodontal tedavilere ihtiyaç duyulabilir. Kesin değerlendirme muayene ile yapılır.
Diş taşı temizliği nedir, plak ve tartar arasındaki fark nedir?
Diş taşı temizliği, diş yüzeyine yapışan ve zamanla sertleşen birikimlerin diş hekimi tarafından temizlenmesidir. Buradaki temel fark şudur: plak yumuşak, renksiz ya da sarımsı bir bakteri tabakasıdır; tartar ya da diş taşı ise bu plağın tükürükteki minerallerle sertleşmiş hâlidir. Plak düzenli fırçalama ve diş ipiyle büyük ölçüde uzaklaştırılabilir. Tartar sertleştiği için evde fırça ile sökülemez; profesyonel temizlik gerekir.
Plak oluşumu aslında ağız içinde sürekli devam eden doğal bir süreçtir. Yemek yedikten sonra diş yüzeyinde ince bir film tabakası oluşur. Bu tabaka iyi temizlenmezse bakteriler burada çoğalır. Bakterilerin oluşturduğu plak, diş eti kenarında birikmeye başladığında diş etinde kızarıklık ve kanama görülebilir. Bir süre sonra plak sertleşirse diş taşı hâline gelir. Diş taşı pütürlü bir yüzey oluşturduğu için yeni plakların tutunmasını da kolaylaştırır. Böylece birikim kademeli olarak artabilir.
Diş taşları yalnızca dişlerin görünen kısmında olmaz. Diş eti çizgisinin altında da birikebilir. Diş eti altında biriken taşlar bazen daha koyu renkli olabilir ve dışarıdan her zaman fark edilmez. Bu tip birikimler, dişi çevreleyen diş eti ve kemik dokusunun iltihabı olan periodontitis ile ilişkili olabilir. Bu nedenle “diş taşı temizliği” ifadesi halk arasında tek bir işlem gibi düşünülse de, uygulanacak tedavi birikimin yerleşimine ve diş eti sağlığına göre değişebilir.
Diş taşı temizliği estetik amaçlı bir parlatma işleminden ibaret değildir. Amaç, diş eti dokusunu tahriş eden sert birikimleri uzaklaştırmak, iltihabı azaltmaya yardımcı olmak ve kişinin evde yaptığı ağız bakımının daha etkili olmasını sağlamaktır. Diş yüzeyinin daha temiz ve pürüzsüz hissedilmesi sık görülür. Buna rağmen işlem, doğru fırçalama alışkanlığı ve ara yüz temizliği olmadan tek başına uzun süre koruyucu olmaz.
Örneğin aynada alt ön dişlerin iç yüzünde sarımsı sert tabakalar görüyorsanız bu büyük olasılıkla diş taşıdır. Parmağınızla ya da fırçayla kazıyarak çıkmaması da tipik bir durumdur. Yine de kesin ayrım muayeneyle yapılır; bazı renklenmeler çay, kahve, sigara ya da yüzey lekeleri nedeniyle oluşabilir.
Diş taşı neden oluşur, hangi belirtilerle fark edilir?
Diş taşı, düzenli temizlenmeyen plağın zamanla tükürük mineralleriyle sertleşmesi sonucu oluşur. Ağız bakım alışkanlıkları burada temel etkendir. Dişlerin yeterli süre fırçalanmaması, diş ipi ya da ara yüz fırçası kullanılmaması, dişlerin sıkışık olması nedeniyle temizliğin zorlaşması ve diş eti kenarında biriken plağın beklemesi tartar oluşumunu kolaylaştırır. Tükürüğün yapısı da kişiden kişiye farklıdır; bazı kişilerde özellikle alt ön dişlerin iç yüzünde ve üst azı dişlerinin yanak tarafında taş daha hızlı birikebilir.
Sigara kullanımı, ağız kuruluğu, düzensiz ağız bakımı, eski ve taşkın dolgular, yanlış kapanış nedeniyle zor temizlenen alanlar ve bazı ortodontik aygıtlar da birikimi artırabilir. Diş eti iltihabı başladığında kişi fırçalarken kanama gördüğü için o bölgeyi temizlemekten kaçınabilir. Bu da plağın daha çok birikmesine yol açar. Böyle bir döngü geliştiğinde diş taşı artışı hızlanabilir.
Belirtiler her zaman ağrı ile başlamaz. Sık görülen işaretler arasında diş eti kanaması, fırçalarken hassasiyet, ağız kokusu, diş eti kenarında kızarıklık, şişlik ve dişlerin üzerinde sarı, kahverengi ya da siyaha yakın sert tabakalar yer alır. Bazı kişiler “dişlerimin arası açıldı” diye tarif eder. Çoğu zaman bu, taşlar temizlenince gerçek diş aralığının görünür hâle gelmesidir. Taş oradayken alan dolu görünür; temizlikten sonra boşluk varmış gibi hissedilebilir.
Daha ileri durumlarda diş eti çekilmesi, dişlerde uzamış görünüm, sallanma hissi, çiğneme sırasında rahatsızlık ve diş eti cebinden iltihaplı akıntı görülebilir. Bu bulgular yalnızca yüzeydeki diş taşıyla sınırlı olmayan periodontal hastalığı düşündürebilir. Böyle bir durumda sadece görünür taşları temizlemek yetmeyebilir.
Ağrı, yüzde şişlik, ateş, ağızda kötü tatla birlikte iltihap akışı, yutma güçlüğü ya da durmayan kanama gibi belirtiler varsa değerlendirme geciktirilmemelidir. Bu tür durumlar basit diş taşı birikiminin ötesinde bir enfeksiyon ya da başka bir ağız sorunu ile ilişkili olabilir. Kişinin kendi kendine “bende sadece taş var” diye karar vermesi doğru olmaz; kesin neden muayene ile anlaşılır.
Diş taşı temizliği kimlere yapılır, hangi durumlarda ertelenir?
Diş taşı temizliği, diş yüzeyinde veya diş eti kenarında tartar birikimi bulunan ve bu birikim diş eti sağlığını etkileyen kişilere yapılır. En sık nedenler diş eti kanaması, ağız kokusu, görünür taş birikimi, yüzey lekeleriyle birlikte sert tabakalar ve diş eti iltihabına zemin hazırlayan pürüzlü alanlardır. Düzenli fırçalama yapan kişilerde bile, ağız yapısı ve tükürük özellikleri nedeniyle profesyonel temizlik ihtiyacı doğabilir.
İşlem herkes için aynı kapsamda uygulanmaz. Bazı kişilerde yalnızca diş eti üstü taşların temizlenmesi yeterli olur. Bazı kişilerde diş eti altında birikim, diş eti cepleri, kemik kaybı bulguları ya da belirgin periodontitis varsa daha ayrıntılı periodontal tedavi planlanır. Bu nedenle “herkese rutin aynı temizlik yapılır” düşüncesi doğru değildir.
Ertelenebilecek durumlar da vardır. Kontrolsüz yüksek tansiyon, kontrolsüz diyabet, aktif ateşli enfeksiyon, ağız içinde şiddetli ve yaygın ülserler, yakın dönemde geçirilmiş bazı kalp-damar sorunları, pıhtılaşma bozuklukları ya da kan sulandırıcı kullanımı gibi durumlarda işlem öncesi tıbbi değerlendirme gerekebilir. Kan sulandırıcı kullanan kişilerde işlem tamamen yasak değildir; fakat kanama riski ve uygulanacak yaklaşım hekim tarafından planlanır. İlacın bırakılması ya da değiştirilmesi kararı kişinin doktoru tarafından verilmelidir.
Bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde, baş-boyun bölgesine radyoterapi öyküsü bulunanlarda, ileri düzey ağız kuruluğu olanlarda ve ciddi kalp kapak hastalığı gibi özel tıbbi durumlarda ek önlemler gerekebilir. Gebelikte de temizlik çoğu zaman yapılabilir; fakat kişinin şikâyeti, gebelik haftası ve genel sağlık durumu birlikte değerlendirilir. Çocuklarda da yaşa ve birikimin düzeyine göre uygulanabilir.
Diş eti çok hassas, iltihap belirgin ve dokunmakla kolay kanayan bir görünümdeyse temizlik yine yapılabilir; fakat bazen seanslar bölünür ya da önce ağız hijyeni eğitimi ve iltihabı azaltmaya yönelik yaklaşım planlanır. Şiddetli yüz şişliği, apse şüphesi, ateş, yutma veya nefes alma güçlüğü gibi acil tablo varsa öncelik enfeksiyonun değerlendirilmesidir. Muayene yapılmadan işlem için uygunluk hakkında kesin karar verilemez.
Diş taşı temizliği öncesi muayene nasıl yapılır, röntgen gerekir mi?
Diş taşı temizliği öncesi muayenede amaç yalnızca görünen taşları saptamak değildir; diş eti sağlığının genel durumunu anlamaktır. Diş hekimi önce ağız içini gözle değerlendirir. Diş eti rengi, şişlik, kanama eğilimi, çekilme, dişlerde sallanma, eski dolgu ve kaplamaların kenar uyumu, çürük varlığı ve taş birikiminin yeri incelenir. Yüzeyde görülen birikim az olsa bile diş eti altında daha fazla taş bulunabilir.
Muayenede gerektiğinde periodontal sond adı verilen ince bir ölçüm aletiyle diş eti ceplerinin derinliği kontrol edilir. Bu değerlendirme, diş eti iltihabının yalnızca yüzeysel gingivitis yani diş eti iltihabı düzeyinde mi kaldığını, yoksa kemik desteğini etkileyen periodontitis tablosuna mı ilerlediğini anlamaya yardım eder. Diş eti ceplerinin durumu, kanama olup olmaması ve kök yüzeylerinde pürüzlü birikim hissedilmesi tedavi planını değiştirir.
Röntgen her hastada zorunlu değildir. Görünür taş birikimi olan, diş eti bulguları hafif seyreden ve derin doku tutulumu düşünülmeyen kişilerde yalnızca klinik muayene yeterli olabilir. Kemik kaybı şüphesi varsa, dişlerde sallanma bulunuyorsa, diş eti cepleri derinse, diş eti altında taş düşünülüyorsa ya da eşlik eden başka sorunlar araştırılacaksa röntgen istenebilir. Amaç, kemik seviyesini görmek ve tedavinin kapsamını daha doğru belirlemektir.
Muayene sırasında kişinin genel sağlık öyküsü de sorulur. Diyabet, kalp hastalığı, kanama bozukluğu, gebelik, kullanılan ilaçlar, sigara, geçirilmiş radyoterapi, bağışıklık sistemiyle ilgili hastalıklar ve daha önce yaşanan aşırı kanama ya da bayılma öyküsü önemlidir. Bu bilgiler hem güvenlik hem de işlem sonrası beklentilerin doğru kurulması açısından gereklidir.
Örneğin kişi yalnızca “diş taşı temizliği istiyorum” diye başvurmuş olabilir. Muayenede diş etlerinde ileri iltihap, kök yüzeylerinde birikim ya da çürük saptanırsa yapılacak işlem sıradan yüzey temizliğinden daha farklı olabilir. Bu yüzden röntgen gerekip gerekmediği önceden değil, muayene bulgularına göre belirlenir. Kesin tanı ve tedavi planı, ağız içi değerlendirme ve gerekli görülen görüntüleme ile netleşir.
Diş taşı temizliği nasıl yapılır, işlem ne kadar sürer?
Diş taşı temizliği, dişlerin üzerinde ve diş eti kenarında biriken sert tabakaların mekanik olarak uzaklaştırılmasıyla yapılır. Uygulamada en sık ultrasonik titreşimle çalışan cihazlar ve ince el aletleri birlikte kullanılır. Ultrasonik cihaz, su eşliğinde titreşim oluşturarak taş birikimini gevşetir ve parçalar. El aletleri ise ulaşılması zor alanlarda, diş eti çizgisine yakın bölgelerde veya kalan pürüzlü yüzeylerin düzeltilmesinde işe yarar.
İşlemden önce dişler ve diş eti değerlendirilir. Temizliğin kapsamı buna göre belirlenir. Yalnızca diş eti üstü taşlar varsa daha yüzeysel bir temizlik yapılır. Diş eti altında birikim ve cep derinliği varsa kök yüzeylerine yönelik daha ayrıntılı işlemler planlanabilir. Bu iki durum halk arasında aynı isimle anılsa da uygulama derinliği ve seans planı farklı olabilir.
Temizlik sırasında dişlerin tüm yüzeyleri tek tek ele alınır. Alt ön dişlerin iç kısmı ve üst arka dişlerin dış yüzleri taş birikiminin sık görüldüğü bölgelerdir. Temizliğin ardından diş yüzeyinde kalan lekeler gerekiyorsa polisaj denilen parlatma işlemiyle azaltılabilir. Polisajın amacı taş kazımak değil, yüzey lekelerini gidermeye ve pürüz hissini azaltmaya yardımcı olmaktır. Her hastada gerekli olmayabilir; yüzey aşındırıcı uygulamaların gereksiz yere sık yapılmaması tercih edilir.
İşlem süresi kişiden kişiye değişir. Birikim azsa daha kısa sürebilir; yaygın taş, sigaraya bağlı yoğun lekelenme, diş eti altında birikim ya da hassasiyet varsa daha uzun sürebilir. Bazı kişilerde tek seansta tamamlanırken, bazı kişilerde bölgelere ayrılarak birden fazla seansta yapılması daha uygun olabilir. Kesin süreyi muayene etmeden söylemek doğru olmaz.
Temizlik bittiğinde dişlerde daha pürüzsüz bir his oluşur. Diş taşları temizlenince diş araları daha belirgin hissedilebilir. Bu, çoğu zaman yeni bir boşluk oluştuğu anlamına gelmez; taşların kapattığı alan açığa çıkmıştır. Diş eti iltihabı olan kişilerde kanama bir süre daha devam edebilir, fakat düzenli bakım ile genellikle azalır. İşlem sonrasında ağız bakımının nasıl sürdürüleceği anlatılır; çünkü taşın yeniden oluşum hızını belirleyen ana unsur günlük temizlik kalitesidir.
Diş taşı temizliği sırasında anestezi gerekir mi, işlem acıtır mı?
Diş taşı temizliği sırasında anestezi her zaman gerekmez ve işlem bazı kişilerde hafif rahatsızlıkla, bazı kişilerde ise daha belirgin hassasiyetle hissedilebilir. Bu durum taşın miktarına, diş eti iltihabının derecesine, diş köklerinin açığa çıkmış olup olmamasına, kişinin ağrı eşiğine ve yapılacak işlemin diş eti üstü mü yoksa diş eti altı düzeyinde mi olduğuna bağlıdır.
Yalnızca görünen yüzeydeki taşların temizlendiği basit uygulamalarda çoğu kişi işlemi anestezisiz tolere edebilir. Ultrasonik cihazın titreşimi, su sesi ve diş yüzeyine temas hissi rahatsız edici olabilir; fakat bu her zaman ağrı anlamına gelmez. Diş eti çok iltihaplıysa ya da kök yüzeyleri açığa çıktıysa kısa süreli sızlama hissi olabilir. Böyle durumlarda işlem aralarla yapılabilir, hassas bölgeler daha dikkatli temizlenir.
Diş eti altında birikim varsa, cepler derinse ya da kök yüzeyi düzleştirme gibi daha kapsamlı periodontal işlemler planlanıyorsa lokal anestezi düşünülebilir. Anestezi gereksinimi standart değildir. Kişinin konforu, yapılacak işlemin derinliği ve diş eti durumuna göre karar verilir. “Bu işlem mutlaka çok ağrılıdır” ya da “hiçbir şey hissetmezsiniz” gibi iki uç ifade doğru olmaz.
İşlem sonrasında birkaç saat ile birkaç gün arasında değişebilen hassasiyet görülebilir. Soğukla sızlama, diş eti kenarında hafif batma, fırçalarken kanama eğilimi ve diş aralarının daha açık hissedilmesi sık karşılaşılan durumlardır. Bu şikâyetler çoğu zaman geçicidir. Şiddetli ve artan ağrı, belirgin şişlik, ateş ya da durmayan kanama beklenen bir durum değildir; böyle bir durumda yeniden değerlendirme gerekir.
Kaygı yaşayan kişiler için uygulama öncesi sürecin adım adım anlatılması faydalı olabilir. Ne kadar his oluşacağı kişiden kişiye değiştiği için, işlem sırasında rahatsızlık artarsa bunu belirtmek önem taşır. Böylece yaklaşım değiştirilebilir, seans bölünebilir ya da gerekirse anestezi planlanabilir. İlaç kullanımı gerekip gerekmediğine ise kişisel muayene ve tıbbi durum dikkate alınarak diş hekimi karar verir.
Diş taşı temizliği sonrası nelere dikkat edilmeli, ne yenip içilebilir?
Diş taşı temizliği sonrası ağız bakımı aksatılmamalı, hassasiyet varsa diş etini tahriş etmeyen bir beslenme ve temizlik düzeni uygulanmalıdır. İşlemden hemen sonra diş yüzeyleri daha açıkta hissedilebildiği için soğuk, çok sıcak, çok sert ya da çok asitli gıdalar bazı kişilerde kısa süreli sızlamayı artırabilir. Bu nedenle ilk saatlerde ve hassasiyet sürdüğü birkaç gün boyunca ılık ve yumuşak kıvamlı besinler daha rahat tolere edilir.
Su içmek genellikle uygundur. Ilık çorba, yoğurt, püre kıvamında besinler, yumuşak pişmiş sebzeler ve çok sert olmayan gıdalar tercih edilebilir. Aşırı sıcak içecekler, buz gibi içecekler, kabuklu ve sert yiyecekler, diş eti kenarını zorlayabilecek kıtır gıdalar rahatsızlık verebilir. Yüzey lekelenmesini azaltmak isteyen kişiler, ilk saatlerde çay, kahve ve sigara gibi renklendirici etkisi olan alışkanlıklardan uzak durmayı yararlı bulabilir. Bu, zorunlu bir kuraldan çok pratik bir öneridir.
Fırçalama bırakılmamalıdır. Diş eti kanaması görüldüğünde birçok kişi temizlik yapmaktan çekinir; oysa uygun teknikle nazik temizlik, iltihabın azalmasına yardım eder. Yumuşak kıllı bir fırça ile diş eti çizgisine odaklanarak fırçalama yapılabilir. Diş ipi ya da ara yüz fırçası kullanımı da önemlidir; hangi aracın uygun olduğu diş aralarının genişliğine göre değişir. Çok sert bastırarak fırçalamak diş eti çekilmesine ve hassasiyete katkıda bulunabilir.
İşlem sonrasında hafif sızı ya da duyarlılık varsa dışarıdan yanağa kısa süreli soğuk uygulama bazı kişilerde rahatlatıcı olabilir. Ağız içine doğrudan buz koymak doğru değildir. İlaç gereksinimi kişiye göre değişir; hangi ilacın uygun olacağı, varsa kullanılan diğer ilaçlar ve sağlık durumu dikkate alınarak belirlenmelidir.
Kanama hafif ve kısa süreliyse diş eti iltihabına bağlı olabilir. Kanamanın durmaması, belirgin şişlik, kötü kokulu akıntı, ateş ya da giderek artan ağrı varsa değerlendirme gerekir. Temizlikten sonra “dişlerim aralandı” hissi de olabilir. Bu çoğu zaman taşların uzaklaştırılmasıyla gerçek diş anatomisinin hissedilmesidir. Kalıcı rahatlık için en önemli nokta, önerilen aralıklarla kontrol ve düzenli ev bakımını sürdürmektir.
Diş taşı temizliğinin riskleri ve olası yan etkileri var mı?
Diş taşı temizliğinin riskleri ve olası yan etkileri vardır, ancak çoğu hafif ve geçicidir. En sık görülen durumlar kısa süreli diş hassasiyeti, diş eti kenarında sızlama, hafif kanama ve diş aralarının daha belirgin hissedilmesidir. Bu etkiler, diş taşıyla kaplı alanlar temizlenince kök yüzeylerinin ve gerçek diş konturunun daha çok hissedilmesine bağlıdır. İşlem sonrası “dişler sallandı” ya da “araları açıldı” hissi bazen bu nedenle ortaya çıkar. Gerçekte çoğu zaman yeni bir hasar oluşmaz; mevcut durum görünür hâle gelir.
Diş eti iltihabı ileri düzeydeyse işlem sırasında ve sonrasında kanama daha belirgin olabilir. Diş eti altında derin birikimlerin temizlendiği kişilerde birkaç gün süren hassasiyet beklenebilir. Nadir durumlarda diş eti dokusunda hafif yüzey tahrişi, eski dolguların kenarında pürüz hissi veya geçici çiğneme rahatsızlığı gelişebilir. Çok seyrek olarak gevşek bir dolgu ya da zaten zayıf bağlanan bir restorasyon işlem sırasında yerinden çıkabilir; bu, çoğu zaman altta mevcut olan sorunun açığa çıkmasıyla ilişkilidir.
İşlemin diş minesine zarar verdiği düşüncesi sık duyulur. Uygun endikasyonla ve doğru teknikle yapılan profesyonel temizlik, amaç dışı sert kazıma anlamına gelmez. Yine de gereksiz, çok sık ve kontrolsüz aşındırıcı parlatma uygulamalarından kaçınılır. Tedavinin kapsamı kişiye göre belirlenmelidir.
Kalp kapak hastalığı gibi özel tıbbi durumları olanlar, kan sulandırıcı kullananlar, bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler ve baş-boyun radyoterapisi öyküsü bulunanlar için işlem öncesi planlama önem taşır. Bu gruplarda risk değerlendirmesi standart yaklaşımdan farklı olabilir. Kişinin kendi başına ilaç kesmesi ya da işlem öncesi ilaç başlaması uygun değildir.
Şiddetli ve geçmeyen ağrı, yüzde artan şişlik, ateş, ağızdan iltihap gelmesi, uzun süren yoğun kanama, yutma veya nefes almada güçlük gibi belirtiler olağan kabul edilmez. Böyle bir tablo enfeksiyon ya da farklı bir ağız sorununun işareti olabilir. Bu yüzden her rahatsızlığı “temizlik sonrası normaldir” diye yorumlamamak gerekir. Kesin değerlendirme muayene ile yapılır.
Diş taşı temizliği ile polisaj ve kök yüzeyi düzleştirme arasındaki fark nedir?
Diş taşı temizliği, polisaj ve kök yüzeyi düzleştirme aynı şey değildir. Diş taşı temizliği, dişlerin üzerinde ve diş eti kenarında bulunan sert birikimlerin uzaklaştırılmasıdır. Polisaj, diş yüzeyindeki lekeleri azaltmak ve yüzeyi daha pürüzsüz hissettirmek için yapılan parlatma işlemidir. Kök yüzeyi düzleştirme ise diş eti altındaki kök yüzeylerinde bulunan bakteri birikimi ve pürüzlü alanların daha derin temizlikle düzeltilmesini hedefleyen periodontal bir tedavidir.
Polisaj çoğu zaman tek başına yeterli bir tedavi değildir. Diş taşları duruyorsa yalnızca yüzeyi parlatmak, alttaki asıl sorunu çözmez. Üstelik her yüzey lekesi için rutin parlatma gerekmeyebilir. Amaç estetikten çok, plak tutunmasını kolaylaştıran kaba yüzeyleri azaltmaktır. Çay, kahve, sigara gibi nedenlerle oluşan dış renklenmeler polisajla hafifleyebilir; fakat dişin doğal rengini ağartma işlemi değildir.
Kök yüzeyi düzleştirme daha farklı bir durum için uygulanır. Diş eti cepleri derinleşmişse, diş eti altında taş ve bakteri birikimi varsa, kemik desteğinde kayıp düşünülüyorsa bu işlem gündeme gelir. Çoğu zaman bölgesel anestezi altında yapılabilir ve birden fazla seansa bölünebilir. Amaç kök yüzeyini temizlemek, iltihabı azaltmak ve diş etinin daha sağlıklı iyileşmesine zemin hazırlamaktır. Her diş taşı temizliği, kök yüzeyi düzleştirme anlamına gelmez.
Aşağıdaki tablo farkı pratik biçimde özetler:
| İşlem | Temel amaç | Uygulama alanı |
|---|---|---|
| Diş taşı temizliği | Sert birikimlerin uzaklaştırılması | Diş yüzeyi ve diş eti kenarı |
| Polisaj | Yüzey lekelerini azaltma ve pürüz hissini giderme | Dişin dış yüzeyi |
| Kök yüzeyi düzleştirme | Diş eti altı birikim ve pürüzlerin giderilmesi | Kök yüzeyleri ve periodontal cepler |
Hangi işlemin gerekli olduğu, diş eti muayenesi ve gerekirse röntgen bulgularına göre belirlenir. Kişi aynada yalnızca lekelenme görüyor olabilir; fakat altta diş eti hastalığı bulunabilir. Tersi de mümkündür. Bu nedenle doğru isimlendirme kadar doğru tedavi seçimi de önemlidir.
Diş taşı temizliğinin etkisi ne kadar sürer, yeniden oluşumu nasıl azaltılır?
Diş taşı temizliğinin etkisi kişiye göre değişen bir süre devam eder; yeniden oluşum hızı ağız bakım alışkanlıklarına, tükürük yapısına, dişlerin dizilimine, sigara kullanımına ve diş eti sağlığının temel durumuna bağlıdır. Yani işlem yapıldıktan sonra taşın ne zaman geri döneceği için herkes için geçerli tek bir zaman vermek doğru olmaz. Bazı kişilerde birikim yavaş olurken, bazı kişilerde birkaç ay içinde yeniden belirginleşebilir.
Temizlikten sonra en kritik nokta, yumuşak plak tabakasının her gün uzaklaştırılmasıdır. Çünkü tartarın başlangıcı plak birikimidir. Günde düzenli fırçalama, diş eti çizgisine doğru etkili ama nazik temizlik, diş ipi ya da ara yüz fırçası kullanımı yeniden oluşumu azaltır. Ara yüz temizliği yapılmadığında, diş fırçasının ulaşamadığı bölgelerde plak kalmaya devam eder. Bu alanlar zamanla yeni taşların tutunması için uygun zemin oluşturur.
Dişlerde çapraşıklık, taşkın dolgu kenarları, ağız solunumu, ağız kuruluğu ve sigara kullanımı gibi etkenler kontrol altına alınmadığında birikim daha kolay tekrarlar. Bu nedenle yalnızca temizlik yaptırmak değil, buna yol açan koşulları da gözden geçirmek gerekir. Örneğin ağız kuruluğu yaşayan bir kişide tükürük akışının azalması plak birikimini artırabilir. Sık atıştırma ve şekerli içecekler de ağız içi dengesini olumsuz etkileyebilir.
Kontrol aralıkları kişiye göre planlanır. Diş eti hastalığı öyküsü olan, sigara kullanan, ortodontik aygıt taşıyan ya da taş oluşumu hızlı olan kişilerde daha sık kontrol önerilebilir. Düşük riskli kişilerde aralık daha uzun olabilir. Sabit bir takvim yerine bireysel risk değerlendirmesi daha anlamlıdır.
Yeniden oluşumu azaltmaya yardımcı olabilecek temel noktalar şunlardır:
- Dişleri düzenli ve doğru teknikle fırçalamak
- Diş ipi veya ara yüz fırçasını günlük bakıma eklemek
- Sigara kullanıyorsanız bırakma desteğini değerlendirmek
- Kontrolleri belirtilen aralıkta sürdürmek
- Diş eti kanaması var diye temizlikten kaçınmamak
Taş temizliği bir başlangıçtır; kalıcı etkiyi belirleyen günlük bakımdır. Diş eti kanaması, kötü koku ya da hızla geri gelen birikim varsa bunun yalnızca yüzey temizliğiyle açıklanıp açıklanamayacağı muayene ile anlaşılır.
Hamilelerde, çocuklarda ve kronik hastalığı olanlarda diş taşı temizliği yapılır mı?
Hamilelerde, çocuklarda ve kronik hastalığı olanlarda diş taşı temizliği çoğu durumda yapılabilir; fakat yaklaşım her kişi için tıbbi duruma göre planlanır. Buradaki temel amaç, diş eti iltihabını ve ağızda enfeksiyon yükünü azaltmaktır. Hormonal değişiklikler, ağız hijyenindeki zorluklar ve mevcut sistemik hastalıklar diş eti yanıtını etkileyebildiği için bu gruplarda muayene daha dikkatli yürütülür.
Hamilelikte diş etlerinde kızarıklık, şişlik ve kanama eğilimi artabilir. Bu tablo halk arasında gebelik diş eti iltihabı olarak bilinir. Uygun zamanda ve gerekli olduğunda profesyonel temizlik yapılabilir. Kişinin rahat pozisyonda oturması, bulantı durumu ve gebeliğin seyri dikkate alınır. Röntgen gereksinimi rutin değildir; gerçekten gerekiyorsa koruyucu önlemlerle planlanır. Hamilelikte ortaya çıkan her diş eti büyümesi ya da kanama yalnızca “normal” kabul edilmemelidir; değerlendirme gerekir.
Çocuklarda da diş taşı görülebilir. Süt dişlerinde ve karışık dişlenme döneminde plak birikimi, ortodontik sorunlar ya da yetersiz fırçalama nedeniyle taş oluşabilir. Çocuk hastalarda işlem süresi, iş birliği düzeyi ve birikimin miktarı önemlidir. Amaç korkutucu bir deneyim yaşatmadan ağız bakım alışkanlığını güçlendirmektir. Çocukta yoğun diş eti kanaması, kötü koku ya da yaygın şişlik varsa sadece taş birikimi değil, başka diş eti sorunları da düşünülmelidir.
Kronik hastalığı olan kişilerde diyabet, kalp hastalıkları, böbrek hastalığı, kanama-pıhtılaşma bozuklukları, bağışıklık sistemi hastalıkları ve kullanılan ilaçlar değerlendirilir. Kontrolsüz diyabet diş eti iyileşmesini etkileyebilir. Kan sulandırıcı kullanan kişilerde kanama eğilimi daha fazla olabilir. Bu, işlemin yapılamayacağı anlamına gelmez; fakat planlamayı değiştirir. İlaç kesme ya da değiştirme kararı kişinin ilgili hekimiyle koordineli yürütülür.
Yüzde şişlik, ateş, ağız içinde yaygın iltihap, yutma güçlüğü ya da durmayan kanama gibi belirtiler varsa durum yalnızca rutin diş taşı temizliği başlığı altında ele alınmaz. Bu belirtiler acil değerlendirme gerektirebilir. Kesin karar için tıbbi öykü, ağız içi muayene ve gerekirse görüntüleme birlikte değerlendirilir. AvrupaDİŞ Antalya Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi olarak bu konudaki muayene ve tedavi süreçlerinde hastalarımıza bilgi vermekteyiz.
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, teşhis ve tedavinin yerine geçmez. Ağız ve diş sağlığınızla ilgili şikâyetleriniz için bir diş hekimine muayene olmanız önerilir.
